Šta je urea (BUN) i zašto se određuje?

7. август 2023.by BioDiagnostica0

Urea se često u praksi sreće pod oznakom BUN ( Blood Urea Nitrogen ). Određivanje uree je jedna od najčešćih laboratorijskih rutinskih analiza. Dobijeni rezultati nam daju važne informacije o radu bubrega i jetre.

Razgradnjom proteina u jetri nastaju aminokiseline a njihovom daljom razgradnjom nastaje amonijak, otrovan gas koji izbacujemo iz organizma tako šte se amonijak, zajedno sa CO2 u Krebsovom ciklusu u jetri, pretvara u ureu. Urea prelazi iz jetre u krv i dolazi do bubrega gde se filtrira a iz organizma se izlučuje u najvećoj meri putem urina. Ovaj način eliminacije uree iz krvi je primaran način, količina uree u izlučenom urinu je direktno proporcionalna diurezi ( diureza je ukupna količina urina izlučena u 24h ). Postoje još dva sporedna puta eliminacije uree a to su putem kože-znojenje ( na ovaj način se elimiše mala količina uree ali pojačanim znojenjem ta količina može da se poveća za oko 15 % ) i putem creva ( blizu 40 % uree dospeva u creva ali u fecesu se nalaze tek tragovi uree jer bakterije u crevima razlažu ureu na amonijak i CO2 ). Dakle, možemo reći da je urea jedna od otpadnih materija koja nastaje razgradnjom proteina tj. aminokiselina u jetri.

Naš organizam sintetiše ureu a količina koja će nastati zavisi od unete količine proteina putem hrane. Što više proteina unesemo više će se stvarati uree. Takođe, opterećenje svake vrste npr. pojačan mišićni rad stimuliše stvaranje uree kao i hormoni koji pospešuju razgradnju proteina (npr.tiroksin i glukokortikoidi ).

Povišena vrednost uree u krvi se naziva azotemija i možemo diferencirati tri vrste azotemije , prema poreklu:

  1. Prerenalna – javlja se u dva oblika, svaki od njih je različitog porekla. Prvi vid nastaje usled smanjene glomerularne filtracije ( uz istovremenu normalnu bubrežnu funkciju ) i sreće se kod stanja šoka, stanja dehidratacije i kongestivnih bolesti srca.
  2. Renalna – javlja se kod većih ( akutnih i hroničnih ) bolesti bubrega. Dolazi do zadržavanja uree u krvi usled usled smanjene glomerularne filtracije. Koncentracija uree u krvi se povećava kada se glomerularna filtracija smanji na polovinu.
  3. Postrenalna – javlja se kao posledica opstrukcije urinarnog trakta, zbog čega dolazi do resorpcije uree nazad u cirkulaciju. Uzroci mogu biti: kamen, neki tumori kao i nakupljeni cilindri.

Snižene vrednosti uree u krvi nemaju veći dijagnostički značaj a javljaju se kod:

  • Dugotrajnog gladovanja
  • Sniženog unosa proteina putem hrane
  • Pojačane sinteze proteina
  • Unošenja velikih količina tečnosti (pićem ili intravenski)

Određivanje koncentracije uree u krvi se najčeće određuje radi procene rada bubrega, zajedno sa koncentracijom kreatinina u krvi. Uzorak je venska krv, uzeta u jutarnjim satima nakon 12h gladovanja tj. natašte. U praksi je često tražen parametar koji se naziva klirens uree. Klirens predstavlja meru renalne eksrecione sposobnosti odnosno kapaciteta organizma da se oslobodi određene supstance u jedinici vremena. Da bi se klirens uree odredio potrebno je da se pravilno prikupi 24h urin, istog dana kada se predaje sakupljeni urin uzima se i uzorak venske krvi. Iz oba uzorka se određuje koncentracija uree a potom izračunava klirens. Vrednost klirensa zavisi od diureze tj. količine prikupljenog 24h urina, što je diureza veća veći je i klirens uree.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *